"Tarihin en zengini olduğu söylenecek kadar zengin miydi?"

Örnek olarak modern tabelaları ele alalım. Amazon'un Jeff Bezos'unu, Tesla'nın Elon Musk'unu ya da geçmişin petrol patronu Rockefeller'ı mı düşünüyorsunuz? Ancak ekonomi tarihçileri, tüm bu rakamların toplamının, Batı Afrika İmparatorluğu Mali'nin 14. yüzyıl imparatoru Mansa Musa'nın yanına bile yaklaşmadığını tahmin ediyor. Servetinin bugünkü değerine çevrildiğinde en az 400 milyar dolar (yaklaşık 530 trilyon won) olduğu tahmin ediliyor ama aslında bu rakam bile anlamsız. Çünkü o dönemde dünya altın ihtiyacının yarısından fazlasını karşılayan Mali İmparatorluğu'nun hükümdarı olarak kendi topraklarındaki altının tamamına bizzat sahip olabiliyordu. Başka bir deyişle, o yalnızca 'çok parası olan bir adam' değil, 'altının ta kendisiydi'. Bugün, onun 1324 yılında Kutsal Topraklara yaptığı hac yolculuğunda yaşadığı tarihin en absürt ve muhteşem 'Flex' olayı üzerinden altının gerçek özelliklerini araştıracağız.

Hikaye 1. 60.000 altın lejyon çölü geçiyor

1324 yılında dindar bir Müslüman olan Mansa Musa, Mekke'ye hacca (Hac) gitmeye karar verdi. Genellikle krallar hac yolculuğuna çıktığında onlara yüzlerce koruma ve refakatçinin eşlik etmesi adettendi. Ancak 'Altın Kral' Musa'nın terazisi farklı bir seviyedeydi.

Yalnız gitmedi. Çölde 60.000 kadar insandan oluşan bir maiyete liderlik etti. Bu alayın başında her biri 2,7 kg ağırlığında som altın bir asa taşıyan 500 haberci vardı. Onları takip eden 12.000 köle, eski püskü kıyafetler yerine en kaliteli İran ipeğini giyiyordu. Alayın yükünü taşıyan 80 devenin her birine 130 kg altın yüklendi. Çölde tam anlamıyla 'hareketli bir altın şehir' ortaya çıktı.

Tarihi kayıtlara göre, bu alay her geçişinde kaldırdığı toz bulutları güneşi göremeyecek şekilde gökyüzünü kaplıyor, geceleri onbinlerce meşale yakılarak çölün gündüz gibi aydınlanması sağlanıyordu. Seyahatleri sırasında her Cuma oraya bir cami inşa etmek ve altın bağışlamak için uğrardı. Bu basit bir yolculuk değildi; kişinin zenginliğini ve gücünü dünyaya göstermesi için yapılan büyük bir geçit töreniydi.

2. Hikaye: 'İyi niyet' Kahire ekonomisini mahvetti

Mısır'ın başkenti Kahire'ye vardığında sorunlar çıktı. Mansa Musa, Kahire Sultanı ile buluşmaya giderken tanıştığı herkesin üzerine altın yağdırdı. Hatta dilencilere altın parçaları verdi ve tüccarlara mallarının birkaç katı kadar altın ödedi. Yetkililere rüşvet ve hediye olarak büyük miktarda altın verildi.

İnsanlar tezahürat yaparak “Gökten altın yağmur yağıyor” dediler. Mansa Musa'nın kendisi de Allah'ın iradesine göre sadaka verdiğini düşünerek gurur duymuş olabilir. Ancak ekonomik açıdan bakıldığında bu felaketin başlangıcıydı.

Altın aniden piyasaya akın ettiğinde değeri düşmeye başladı. Tam tersine fiyatlar tavan yaptı. Tek bir parça ekmek almak isteseniz bile eskisinden 10 kat daha fazla para ödemek zorunda kaldığınız bir durum ortaya çıktı. Mansa Musa'nın orada kaldığı üç ay boyunca Kahire'de altının fiyatı dikey olarak düştü ve bu da 12 yıl kadar süren bir hiperenflasyona yol açtı. Bu, tarihte bir kişinin sadece 'para harcayarak' bir ülkenin ekonomik sistemini çökerttiği tek olaydır. Bugün Federal Rezerv Sistemi (Fed) para yayınladığında fiyatlar yükseliyor. Mansa Musa bu prensibi 700 yıl önce gösterdi.

Hikaye 3. Dönüş yolunda borç altın almanın ironisi

Hikayenin doruk noktası eve döndüğünde meydana gelir. Hac ziyaretinden Mekke'ye dönen Mansa Musa'nın başı dertteydi. Gittiğimde o kadar heyecanlanmıştım ki bir sürü para harcamıştım, dolayısıyla seyahat masraflarım da bitmişti. Dünyanın en zengin adamının eve gidecek parası olmadığı için başının dertte olduğu bir durum ortaya çıktı.

Sonunda Kahire'deki tefecilerden borç almak zorunda kaldı. Ancak burada başka bir ekonomik mucize daha yaşanıyor. Mansa Musa borcunu ödemek için tekrar piyasadan altın toplamaya (borç alarak) başlayınca dibe vuran altının fiyatı yeniden yükselmeye başladı. O gerçekten 'yürüyen bir merkez bankası'ydı; yolda altının fiyatının düşmesine ve dönüşte ise hızla yükselmesine neden oldu.

Ancak israfı boşuna değildi. Dönüşünde çok sayıda bilim adamı, mimar ve sanatçıyı bulup Mali'ye getirdi. Mali İmparatorluğu'nun başkenti Timbuktu, bunları getirmek için büyük miktarda altın ödeyerek, zamanın en büyük eğitim ve kültür merkezi haline geldi. O zamanlar Timbuktu'da bir söz dolaşıyordu: "Tuz kuzeyden gelir, altın güneyden gelir ama Tanrı'nın sözü ve hazine benzeri bilgelik yalnızca Timbuktu'da bulunur."

Güncel altın fiyatı nasıl hareket ediyor? Modern altın piyasasına göz atın (tıklayın!)